Nederengels: mopperen we daar niet te veel over?

De Bond tegen Leenwoorden, die het liefst alle leenwoorden (ook Latijnse) uit de Nederlandse taal wil verwijderen, beschouwt de verengelsing nog steeds als je reinste taalverloedering. Maar zelfs de taalpuristen beginnen hun verzet te nuanceren, nu bepaalde Engelse uitdrukkingen steeds meer ingeburgerd raken in het dagelijks taalgebruik. Stichting Nederlands vindt alleen “bovenmatige” verengelsing van het Nederlands een “dom idee”, en het Ampzing Genootschap verzet zich specifiek tegen het “overbodige” Engelse leenwoord.

Ook neerlandicus Rob Vooren, de taalgoeroe van Van Hulzen, raakt meer en meer overtuigd van de noodzaak om bepaalde anglicismen te behouden. Vorig jaar schreef hij in ons relatiemagazine Ferm nog een vinnige column over de onstuitbare opmars van met name Engelse frasen in de Nederlandse taal. Hij pleit er in de column voor om de rode vaderlandse pen streng ter hand te nemen. “Dat komt de leesbaarheid en begrijpelijkheid van taalproducten alleen maar ten goede.”

Reprint is gewoon herdruk

Hoewel de oud-leraar Nederlands beaamt dat de strijd tegen de verontreiniging van het Nederlands een vergeefse is, zijn er volgens hem veel woorden die met een beetje fantasie en taalgevoel prima zijn om te zetten in ‘gewoon’ Nederlands. “Een reprint is een herdruk, een jobcentre een arbeidsbureau. Spin-offeffect kun je vertalen met neveneffect en recyclen met hergebruiken. En wie problemen heeft (wie niet?) met de vervoeging van deleten (deletet-deletete-gedeletet) en updaten (updatet-updatete-geüpdatet), gebruikt toch gewoon zijn moerstaal, met heldere werkwoorden als bijwerken en verwijderen?”

Hoe vurig zijn pleidooi tegen het ‘Nederengels’ ook was, en is, in de hierboven aangehaalde column plaatst Rob wel de kanttekening dat niet álle woorden van buitenlandse origine per se verwerpelijk zijn. “Zo is public relations een solide, geheel ingeburgerd begrip, dat geen vertaling of nadere toelichting behoeft. Net als baby en stress.”

Kwestie van fingerspitzengefühl

Deze uitzondering op de regel zette Rob verder aan het denken. “Eerlijk is eerlijk”, schrijft hij afgelopen maandag in zijn wekelijkse taalmail aan de Hulzenaren. “Het is vaak een kwestie van fingerspitzengefühl. Maar er zijn bovendien tal van goede argumenten om wel voor Engelse woorden in het Nederlands te kiezen.” Wel laat Vooren weten dat de zin, waarmee dit artikel opent, met geen enkel argument te vergoelijken valt.

Van onvertaalbaarheid tot zeggingskracht

Aanhangers van ‘Nederengels’, opgelet, hier volgt uw munitie: woorden als baby, paperclips en stress zijn zo ingeburgerd dat ze amper nog zijn te ‘vertalen’ naar het Nederlands. En soms is het niet mogelijk om iets te vernederlandsen zonder de oorspronkelijke betekenis aan te tasten (savoir-vivre, weltschmerz, privacy, brainstormen). Betekenisnuances kunnen bovendien heel subtiel zijn, zoals bij café en happening.

Ook het verschil in gevoelswaarde speelt mee; bros en fragiel betekenen ongeveer hetzelfde (gauw breekbaar), maar we hebben het niet over een bros meisje. Eufemistisch taalgebruik is ook een valide argument; we zeggen liever toilet dan pisbak of poepdoos. Argument nummer 6 luidt ‘behoefte aan een kort woord’: probeer maar eens beknopte woorden voor lobbyen of tutoyeren te bedenken. Laatste wapenfeit is dat sommige woorden of uitdrukkingen nu eenmaal extra zeggingskracht of nadruk hebben; een finishing touch is beeldender dan de laatste hand aan iets leggen.

Ondanks al die argumenten staat volgens Rob Vooren wel buiten kijf dat we, waar mogelijk, Nederlands moeten spreken. “Tout court”, sluit hij af.